Türkiye’de bilgi edinme hakkı, 2026 üçüncü çeyrek analiz raporu

Uluslararası Basın Enstitüsü (IPI), Nisan 2024’ten bu yana yürüttüğü proje kapsamında bilgi edinme hakkının Türkiye’de nasıl uygulandığını araştırarak kurumların şeffaflığı ve hesap verebilirliğini artırmaya yönelik çalışmalarını sürdürüyor.

IPI, ilk olarak Eylül 2024’te, 50’den fazla gazeteci, sivil toplum kuruluşu (STK) ve avukatın katılımıyla yaptığı “Bilgi Edinme Hakkını Kullanma Alışkanlığı” başlıklı anketin sonuçlarını yayımlamıştı. Ardından Kasım 2024’te bilgi edinme başvurusu yapan gazeteciler ve STK’larla birebir derinlemesine görüşmeler yaparak bir rapor hazırladı.

Sonrasında gazeteciler, STK’lar, avukatlar, akademisyenler ve aktivistlerin yaptığı bilgi edinme başvurularının yanıtlanma süreçlerini incelemek için IPI Bilgi Edinme Hakkı Platformu kuruldu. IPI, bu platform aracılığıyla kurumların başvurulara yanıt verme süreçlerine dair veri üreterek  daha şeffaf ve hesap verebilir bir yönetim anlayışı için çalışıyor.

IPI, Haziran 2025 ila Kasım 2026’da Türkiye’nin yedi farklı şehrinde “Bilgi Edinme Hakkı: Şeffaflık için Güçlü Bir Araç” başlıklı 15 eğitim düzenledi. Eğitimlere gazeteciler, sivil toplum temsilcileri, avukatlar, aktivistler ve akademisyenlerden oluşan 120’den fazla kişi katıldı.  Eğitimler uygulamaya ve gerçek vakalara dayandı. Katılımcılar etkili başvuru hazırlamayı, ret kararlarına itiraz etmeyi, kamuya açık bilgilere alternatif yollarla ulaşmayı ve bilgi edinme hakkını haber ve araştırmalarında kullanmayı öğrendi. 

Bu rapor, 2026 yılının temmuz, ağustos ve eylül aylarını kapsayan üçüncü çeyreğine odaklanıyor. Bu dönemde kaydedilen 44 bilgi edinme başvurusu incelenirken, Ocak 2015 ila Eylül 2026’da IPI Bilgi Edinme Platformu’na kaydedilen toplam başvuru sayısı 733’e ulaştı. Rapor, bu veri setinden ve platform kullanıcılarıyla gerçekleştirilen birebir görüşmelerden yararlanarak bilgi edinme hakkının uygulanmasında tekrar eden sorunları ortaya koyuyor, kamuya açık bilgilere erişimin önündeki süregelen engelleri değerlendiriyor ve şeffaflıkla hesap verebilirliğin güçlendirilmesine yönelik öneriler sunuyor.

IPI’ın nisan ayında başlayan mentörlük programı da bu dönemde elde edilen verilerin niteliğine önemli katkı sağladı. Program kapsamında gazeteciler, mentörleri eşliğinde üzerinde çalıştıkları haberler için yaptıkları bilgi edinme başvurularını IPI Bilgi Edinme Hakkı Platformu’na kaydetti. Böylece platformda, güncel gelişmelere ilişkin bilgi taleplerini içeren ve doğrudan haber üretim süreçlerinin parçası başvurular yer aldı.