IPI ve paydaş basın özgürlüğü, ifade hürriyeti, basın meslek ve insan hakları kuruluşları Ankara’daki NATO Zirvesi’ni takip etmek isteyen bağımsız medya kuruluşlarının akreditasyon başvurusunun reddedilmesine ilişkin kaygılarını dile getirmek için NATO Genel Sekreteri Mark Rutte’ye bir mektup gönderdi.
Sayın Genel Sekreter Rutte,
Aşağıda imzası bulunan basın özgürlüğü, ifade hürriyeti, basın meslek ve insan hakları kuruluşları olarak, size 7–8 Temmuz’da Ankara’da düzenlenecek NATO Zirvesi’ni takip etmek isteyen Türkiye’den çok sayıda bağımsız haber kuruluşu ve gazetecinin akreditasyon başvurularının reddedilmesine ilişkin endişelerimizi dile getirmek için yazıyoruz.
NATO’nun Stratejik İletişim Ofisi, siyasi baskı altında faaliyet gösteren Halk TV, Sözcü TV, Nefes, BirGün, Cumhuriyet, ANKA Haber Ajansı, Medyascope ve T24 gibi bağımsız medya kuruluşları ve gazetecilerin başvurularını bir e-postayla reddetti. Önceki NATO zirvelerine katılmış ve haber yapmış isimler, bir açıklama dahi yapılmaksızın geri çevrildi. Üstelik e-postada retlere dair hiçbir gerekçenin paylaşılamayacağı, kararın nihai olduğu yazıyordu.
Daha da kaygı verici olansa, NATO Sözcüsü’nün açıklamasında, NATO’nun “yerel gazetecilerin toplantı alanına erişim iznini değerlendirme konusunda ev sahibi ülkeye güvendiğini” duyurmasıydı. Oysa aynı açıklamada, “medyanın önemli etkinliklere bizzat katılabilmesinin NATO için ne kadar önemli olduğundan” da bahsediliyordu.
Cumhurbaşkanlığı’na bağlı İletişim Başkanlığı, akreditasyon yetkisini gazetecilere yönelik sistematik bir baskı aracı olarak kullanması nedeniyle uluslararası basın özgürlüğü kuruluşları tarafından daha önce de eleştirilere maruz kaldı. NATO’nun bu kurulun kararlarına güvenmesi, zirveyi takip etmesi engellenen medya kuruluşlarına ilişkin kararların editoryal bağımsızlık ve siyasi duruş sebebiyle verilmiş olabileceğine dair ciddi soru işaretleri doğuruyor.
Editoryal bağımsızlığı temel kriterlerden biri sayan NATO’nun zirvesine, tam olarak bu niteliğiyle öne çıkan kuruluşların katılımının reddedilmesini anlamakta güçlük çekiyoruz. Basının habere erişimini kısıtlayan bir devlet kurumunun bu süreçte herhangi bir rol üstlenmesi, ülkedeki baskıların bağımsız yürütülmesi gereken akreditasyon sürecini etkilediği anlamına gelir.
Uluslararası standartlara uygun bir akreditasyon planının ifade özgürlüğü kriterlerine uyumu için aşağıdaki asgari koşulları karşılaması gerekiyor:
- Hükümetten bağımsız bir organ tarafından şeffaf prosedürlerle idare edilmeli;
- Önceden belirlenip yayımlanmış, ayrımcı olmayan, makul kriterlere dayanmalı;
- Alan veya güvenlik kısıtlamalarıyla orantılı ölçüde uygulanmalı;
- Gazeteci veya medya kuruluşunun çalışmaları gerekçesiyle reddedilmesine müsaade edilmemeli.
Türkiye’deki bağımsız medya halihazırda yoğun baskıyla karşı karşıya. Kamuoyuna yönelik etkinliklerinde ülke içindeki baskıcı medya ortamını meşrulaştırmamak; demokrasi, bireysel özgürlükler ve hukukun üstünlüğü gibi ortak değerler üzerine kurulduğunu belirten NATO’nun kurumsal sorumluluğudur.
Tüm bunlar göz önüne alındığında, NATO’nun akreditasyon taleplerinin reddedilmesiyle ilgili endişelere derhal yanıt verme yükümlülüğü olduğunu düşünüyoruz. Aşağıda imzası bulunan kuruluşlar olarak,
- NATO’nun 2026 Ankara Zirvesi’ne yapılan medya akreditasyon başvurularının değerlendirilmesinde uygulanan kriterleri ve Türkiye hükümetinin bu süreçteki rolünü açıklamasını,
- Reddedilen başvuruların ekseriyetle bağımsız medya kuruluşlarına ait olduğu dikkat alınarak reddedilme gerekçelerinin yazılı yanıtlanmasını,
- NATO’nun editoryal bağımsızlık da dahil kriterlerini gözeterek reddedilen başvuruların yeniden değerlendirilmesini ve bu kriterlere uygun kuruluşların akredite edilmesini,
- Reddedilen kuruluş ve gazetecilerin zirve öncesinde kararlara itiraz edebilmesine imkân tanıyacak mekanizmanın derhal oluşturulmasını talep ediyoruz.
Akreditasyon başvurularının reddedilmesi bilgiye erişim hakkını doğrudan kısıtlarken, hem Türkiye’deki kamuoyunun hem de uluslararası toplumun Türkiye’deki bağımsız sesleri duymasına engel teşkil ediyor.
NATO Sözcüsü, akreditasyon konusunda Türkiye’deki yetkililerle temas halinde olduklarını açıkladı. NATO’yu, bu görüşmelerle akreditasyon başvurularının yeniden değerlendirilmesinin ve bağımsız medyanın erişiminin zirve başlamadan önce sağlanmasının önünü açmaya davet ediyoruz.
Bu önemli meseleye ilişkin görüşlerinizi bir an önce bizlerle paylaşmanızı rica ediyoruz.
Saygılarımızla,
İmzacılar:
Uluslararası Basın Enstitüsü (IPI)
ARTICLE 19 Europe
Avrupa Basın ve Medya Özgürlüğü Merkezi (ECPMF)
Avrupa Gazeteciler Federasyonu (EFJ)
Çağdaş Gazeteciler Derneği (ÇGD)
Gazetecileri Koruma Komitesi (CPJ)
Güney Doğu Avrupa Medya Örgütü (SEEMO)
İnsan Hakları İzleme Örgütü (HRW)
Medya ve Hukuk Çalışmaları Derneği (MLSA)
Norveç Helsinki Komitesi (NHC)
Osservatorio Balcani Caucaso Transeuropa (OBCT)
PEN Norveç
Punto24 Bağımsız Gazetecilik Derneği (P24)
Türkiye Gazeteciler Sendikası (TGS)
Uluslararası Gazeteciler Federasyonu (IFJ)
Yabancı Medya Derneği (FMA Turkey)